Recensie. Van struikelblok tot springplank: over onderwijs en ict.

van-struikelblok-tot-springplankDoor Michiel van Diggelen.

De meeste informatie die we nodig hebben is te vinden via onze laptop, tablet of mobiel. Maar in het onderwijs wordt vaak nog gedaan alsof alleen de docent en het leerboek informatie van betekenis kunnen doorgeven. De Informatie en Communicatie Technologie (ICT) heeft daar (nog) geen revolutie teweeg gebracht. De scholen zitten vaak met praktische problemen, maar ook met onderwijskundige. Er zijn te weinig methodes en men weet geen raad met de vrijheid die de nieuwe technologie aan de leerlingen biedt. Wat is de betekenis nog van een leraar als leerlingen alles zelf kunnen opzoeken, of menen dat te kunnen? En hoe zorg je ervoor dat de ICT op een school net zo betrouwbaar is als de verlichting of de verwarming?

Over deze en andere problemen schreef schoolleider Kees van Domselaar Van struikelblok tot springplank, een informatief en leuk boekje, waarin hij de ontwikkelingen op zijn school als uitgangspunt neemt. Enkele jaren geleden startte men hier het project laptop per leerling. Niet omdat de overheid daartoe dwong, maar omdat men het er als een goede oplossing zag voor een praktisch probleem: hoe kunnen we de moderne communicatiemiddelen dichter bij de leerling brengen. Zoals het voorheen normaal was dat leerlingen een rekenmachine meenamen naar school, zo nemen ze er nu een laptop of een tablet mee.

Van Domselaars boekje komt op het goede ogenblik nu bekend is geworden hoeveel geld er jaarlijks bij de overheid wordt weggegooid door ondeskundigheid op het gebied van ICT. In het onderwijs is het ook vaak huilen met de pet op. Volgens Van Domselaar werd ook in het onderwijs lange tijd gedacht dat ICT een soort hogere kennis vereiste. ICT-bedrijven maakten gebruik van de onwetendheid. Vanuit Den Haag kwamen er tegenstrijdige adviezen en de scholen werden aan hun lot overgelaten of gedwongen hetzelfde te doen. Totdat enkele scholen zelf het initiatief namen en de iScholenGroep (iSG) oprichtten, waar nu al bijna 60 scholen deel van uitmaken. Dit initiatief van onderop – een veenbrand – heeft veel succes. Van Domselaar is afkerig van centrale regie uit Den Haag, omdat daarmee uniformiteit op de loer ligt en scholen tegen hun zin aan de slag gaan, waardoor geldverspilling optreedt. Zijn advies is: ‘Faciliteer de scholen flink, op een betrouwbare wijze, stel hoge eisen aan hun opbrengsten (…) en geef ze verder de beste support, het volste vertrouwen en de grootste verantwoordelijkheid hun onderwijs op een eigen wijze te vernieuwen en te moderniseren en wel op een manier waarbij de inzet van technologie even vanzelfsprekend is als in andere sectoren van de samenleving’.

Gebruik van ICT wil volgens Van Domselaar niet zeggen dat een docent overbodig wordt. De laptop of de tablet zijn goede hulpmiddelen die ongekende mogelijkheden bieden. Leerlingen kunnen meerdere informatiebronnen gebruiken en het onderwijs kan rekening houden met verschillen tussen leerlingen. Die omschakeling kost echter veel tijd, waaraan het vaak ontbreekt. Uitgevers zijn terughoudend, omdat zij veel te verliezen hebben.

Van Domselaar wil van de school in geen geval een soort bio-industrie maken, waar iedere leerling – zoals een knorbeest in een stal – individueel via de laptop precies krijgt wat hij nodig heeft. De school blijft volgens Van Domselaar de plaats waar waarden worden bijgebracht als gemeenschapszin en waar jonge mensen leren om rekening met elkaar te houden en samen te werken. De interactie tussen leraar en leerling blijft de basis van goed onderwijs. Volgens Van Domselaar komt door het gebruik van ICT meer ruimte voor zingeving en zelfontplooiing.

Het boek van Van Domselaar is licht verteerbaar door de ironische toets die hij aanslaat. Hij geeft geen kant en klare antwoorden, maar laat zien hoe ver hij zelf is in het denken over deze kwestie. Hij daagt uit en wakkert een vuurtje aan bij de lezers. Dat maakt het boekje verplichte kost voor allen die zich afvragen of het ooit nog wat wordt tussen ICT en onderwijs.

Kees van Domselaar, Van struikelblok tot springplank. Over onderwijs en ICT. Ten Brink Uitgevers Meppel. 66 blz. ISBN /EAN 978-90-77866-30-6  Prijs € 9,95